System pracy najemnej jest wynikiem przywłaszczenia indywidualnego narzędzi produkcji i ziemi; jest on zarazem koniecznym warunkiem rozwoju produkcji kapitalistycznej: wraz z nią musi też zginąć.
Piotr Kropotkin

Walki klasowe we Włoszech w latach 1968-1973

Wildcat
W latach 60., rozwój przemysłu we Włoszech był daleko opóźniony w porównaniu z Anglią, Francją czy Niemcami Zachodnimi. Związki zawodowe i Włoska Partia Komunistyczna (PCI)1 aktywnie współpracowały mając na celu powojenną odbudowę kraju. W połowie lat 50., nastąpił cud gospodarczy, który zmobilizował ogromną liczbę proletariuszy do przeprowadzki ze wsi do nowych fabryk. Pomimo boom'u, bezrobocie we Włoszech pozostawało na wysokim poziomie, z tego powodu migracja trwała nadal, nie tylko z Południowych Włoch do Północnych (dwa miliony osób pomiędzy rokiem 1955 a 1965), ale także do Zachodnich Niemiec, Francji czy Szwajcarii. Istniał ciągły nadmiar siły roboczej i stan ten wykorzystywano do obniżania płac. Praktycznie nie istniały żadne świadczenia państwowe dla bezrobotnych.

Po długiej fazie spokoju, w 1962 r. nastąpiły pierwsze masowe walki nowego robotniczego składu klasowego. Miały one miejsce w centrach rozwoju, szczególnie w Turynie. W rezultacie żądań płacowych robotników, kapitał popadł w kryzys. Głęboka recesja położyła kres walkom.

Następny boom ekonomiczny polegał wyłącznie na wprowadzeniu nowych metod eksploatacji, długiego czasu pracy i długich nadgodzin. Liczba wypadków przy pracy wzrosła dramatycznie. Płace pozostawały daleko w tyle za drastycznym wzrostem wydajności pracy.

Od 1963 do 1967 r. produkcja wzrosła o 26,7 procent, podczas gdy inwestycje od 1963 do 1965 r. były ograniczone o jedną trzecią a liczba zatrudnionych spadła o 5,3 procent. Produkt krajowy brutto Włoch wzrósł od 1959 do 1968 r. realnie o 64 procent. Produkcja na jednego pracownika wzrosła o 73 procent. Przemysł wzrósł od 1959-1968 r. realnie o 85,3 procent, tym samym powiększając swój udział w PKB z 6 do 47,6 procent.

Wzrost ekonomiczny w latach 60. był w dużym stopniu oparty o ekspansję przemysłu państwowego, w głównej mierze przemysł przetwórczy surowców, produkcję żelaza i stali, komunikację i transport (autostrady). Prywatny kapitał był inwestowany głównie za granicą – z wyjątkiem dużych rodzinnych firm takich jak Fiat, Pirelli lub Olivetti, które rozwijały się w ogromnym tempie.

W latach 60. nastąpiła konsolidacja wielu dużych włoskich korporacji; najważniejsze strefy produkcyjne były zmonopolizowane przez zaledwie dwa tuziny firm. Państwo miało udziały w 11 z 22 największych firm. Państwowe holdingi IRI i ENI posiadały połowę Montedison. Miało to bezpośredni, silny, polityczny wpływ na klasową konfrontację.

Jednakże, w szerokim ujęciu, główną cechą charakterystyczną włoskiego przemysłu były w dalszym ciągu małe i średnie przedsiębiorstwa. W wielkich firmach było porównywalnie mało pracowników. W 1996 r. 24 największe koncerny zatrudniały tylko 654 000 pracowników fizycznych i umysłowych (Fiat 128 000, Montedison 119 000 i Pirelli 67 000), które składało się na 10 procent włoskiej klasy robotniczej. To wyjaśnia wiele szczególnych cech walk klasowych we Włoszech, gdzie podział pomiędzy robotnikami w wielkich przedsiębiorstwach a tymi pracującymi w małych i średnich firmach stwarzał poważny problem. Dysproporcja płac pomiędzy zatrudnionymi w dużych i małych przedsiębiorstwach była wyraźnie większa we Włoszech niż odpowiadająca jej różnica w Niemczech czy Francji. Emerytury były minimalne. Strefy płac oznaczały, że w biedniejszych regionach płace pozostały niższe.

Migracja do miast zapoczątkowała ogromny problem mieszkaniowy. Nie było też odpowiedniej opieki medycznej. Proporcje podatku pośredniego były wyższe we Włoszech niż gdziekolwiek indziej w Europie Zachodniej, a robotnicy płacili nieproporcjonalną część podatku bezpośredniego. Pracownicy biurowi i urzędnicy cieszyli się licznymi przywilejami, a ich pensje były znacznie wyższe niż płaca robotników fizycznych. O warunkach eksploatacji i społecznej stratyfikacji decydowało państwo.

1968-69 r.

Jednakże, nie minął długi czas zanim robotnicy fizyczni we Włoszech zaczęli domagać się swojej części zysków z rozwoju gospodarczego. Włoska klasa robotnicza w 1968 r. stanęła w pierwszym szeregu światowej rewolty przeciw kapitalistycznemu wyzyskowi.

Mobilizacja społeczna rozpoczęła się także na uniwersytetach we Włoszech, w tym i w Wenecji, do wiosny 1968 r. rozprzestrzeniła się do fabryk regionu Veneto2 . Na przykład w Valdagno u podnóża Alp, w fabryce tekstyliów Marzotto, zorganizowanej na zasadach paternalistycznych, w której związki zawodowe służyły właścicielowi, 6 000 robotników rozpoczęło, trwający wiele tygodni strajk przeciwko wprowadzeniu nowego systemu akordowego. Kiedy, 19 kwietnia, do fabryki pod osłoną policji zostali przemyceni łamistrajki, robotnicy zrzucili z cokołu statuę z brązu przedstawiającą założycieli fabryki symbol despotyzmu firmy i starli się z oddziałem tysiąca policjantów wezwanych z całego regionu. 47 robotników zostało aresztowanych. 13 i 14 lipca w fabryce Petrolchimico w Porto Marghera 4 000 pracowników fizycznych i 1 000 umysłowych rozpoczęło strajk o zwiększenie premii produkcyjnej do 5 000 lirów dla wszystkich. 1 sierpnia 1968 r. fala strajków w Porto Marghera osiągnęła punkt kulminacyjny, z płonącymi barykadami na drogach dojazdowych.

„Gorąca jesień”, 1969 r.

Strajk generalny we Francji został stłumiony po 13 dniach w maju 1968 r. We Włoszech fale strajków blokowały wzrost produkcji przez prawie dwa lata. Gorąca jesień w 1969 r. określa się jako jedną z najbardziej intensywnych zbiorowych mobilizacji w historii walki klasowej. W 1969 r. strajkowano ponad 300 milionów godzin, w tym 230 milionów w przemyśle.

Walka podnosząca problem renegocjacji zbiorowego układu płac w różnych gałęziach przemysłu rozgorzała latem, najmocniej w fabryce Fiata w Turynie. Przeciw lokautowi 35 000 pracowników Fiata związki wezwały do rozszerzenia strajków i żądały natychmiastowych negocjacji umów zbiorowych, które wygasały z końcem roku. Żądały też wzrostu płac od 15 do 19 procent, 40-godzinnego tygodnia pracy itd. Robotnicy w wielu fabrykach rozpoczęli strajk spontanicznie, często przeciwko negocjacyjnej logice związków. Ich żądania nie koncentrowały się już wokół wzrostu produktywności, teraz żądali jednakowych podwyżek płac dla wszystkich i atakowali wszelkie formy pracy akordowej. Mnożyły się innowacyjne formy organizacji, przejęte przez robotników od studentów. Każdy, na przykład, miał takie samo prawo do zabrania głosu. W Turynie odbywały się stałe spotkania robotników i studentów, na których dyskutowano przebieg wydarzeń i pisano ulotki. Z tego spotkania wykształciły się m.in. grupy polityczne Lotta Continua3 i Potere Operaio4.

Na krótko przed świętami Bożego Narodzenia, związek metalurgiczny zdołał dojść do porozumienia w sprawie umowy płacowej, w którym wszystkie z żądań zostały w dużym stopniu spełnione, włącznie z parytetem dla pracowników fizycznych i umysłowych, trzy tygodnie urlopu w roku, zniesienie niepłatnych dni pracy i wybory na delegatów wydziałów.

Również w Porto Marghera wśród robotników przemysłu metalurgicznego i chemicznego nastąpiła spora mobilizacja. W marcu robotnicy z Châtillon zdołali wprowadzić 36-godzinny tydzień pracy. Firma realizowała ustępstwa, podczas gdy związki wykluczały lewicowych aktywistów. Rok zakończył się politycznym zwycięstwem związków; jednak umowa dla zakładów chemicznych nie oferowała parytetu dla pracowników fizycznych i umysłowych tak, więc była postrzegana przez robotników jako oszustwo.

12 grudnia 1969 r. strategia napięcia5 państwowych służb specjalnych osiągnęła swój pierwszy punkt kulminacyjny: zabijając 16 i raniąc 87 osób w ataku bombowym na Piazza Fontana w Mediolanie.

Rewolucja w sensie materialnego przewrotu relacji społecznych nie nastąpiła. Po 1975 r. już nie istniały „zaawansowane” formy organizacji robotniczych, ani we Fiacie ani w Porto Marghera. Robotnicy doprowadzili produkcję do totalnego zastoju. Pokazali, że kapitalistyczna produkcja powoduje śmierć i choroby. Rozpoczęto samoorganizację, zarówno wewnątrz fabryki jak i poza nią. Jednak reforma związków i „kapitalizm z zieloną twarzą” istniejący obecnie byłby nie do pomyślenia bez walki tamtych robotników.

Tłumaczenie: MMORI
Artykuł ukazał się w 7 numerze Przeglądu Anarchistycznego

1 Włoska Partia Komunistyczna (Partito Comunista Italiano, PCI) – utworzona została w wyniku rozłamu w 1921 r. wewnątrz Włoskiej Partii Socjalistycznej, należała do Międzynarodówki Komunistycznej (Kominternu). W okresie powojennym należała do głównych ugrupowań politycznych w kraju. W 1991 uległa przekształceniu w socjalistyczną i proeuropejską Partię Lewicy Demokratycznej (Partito democratico della Sinistra, PDS). Część działaczy zamierzających zachować komunistyczną tożsamość partii opuściła PDS, powołując Odrodzenie Komunistyczne (Partito della Rifondazione Comunista).

2 Veneto – region administracyjny w północno-wschodnich Włoszech ze stolicą w Wenecji. W języku polskim tłumaczenie nazwy regionu brzmi Wenecja Euganejska. Aby nie wprowadzać zamieszania w nazewnictwie pomiędzy miastem i regionem, pozostawiamy ją w oryginalnym brzmieniu. (przyp. red.)

3 Lotta Continua – Walka Nieustająca. Największa pozaparlamentarna grupa radykalnej lewicy, założona w 1969 r. z odłamu ruchu studencko-robotniczego w Turynie, który popierał strajk w fabryce Fiata. LC działała lokalnie pod hasłem „Opanujmy miasto”. Rozwiązana w 1976 r. Od 1982 r. wydawała dziennik o tej samej nazwie.

4 Potere Operaio – Władza Robotnicza. Jedna z głównych grup politycznych ruchu autonomii robotniczej w Włoszech. Była aktywna w latach 1968-1973.

5 Strategia napięcia – w latach 1969-1984 członkowie Włoskiej Wojskowej Służby Bezpieczeństwa SISMI (dawniej nazywanych SID), neofaszyści i część członków sieci zakonspirowanych sił specjalnych NATO o kryptonimie Gladio, zapoczątkowali we Włoszech pasmo ataków terrorystycznych i morderstw zabijając ponad dwustu ludzi i raniąc około sześćset. Dwa najbardziej spektakularne ataki znaczyły początek i koniec tego okresu: Piazza Fontana w Mediolanie w 1969 r. (szesnastu zabitych) i dworzec główny w Bolonii w 1980 r. Rozpowszechniając fałszywe informacje i fałszując dowody sieć służb specjalnych zadbała o to, by o zbrodnie te oskarżono lewicę.

Tego samego autora

Brak pasujących artykułów


Nie masz uprawnień, aby dodawać komentarze. Musisz się zarejestrować

Translate page

Belarusian Bulgarian Chinese (Simplified) Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Finnish French German Greek Hungarian Icelandic Italian Japanese Korean Latvian Lithuanian Norwegian Portuguese Romanian Russian Serbian Spanish Swedish Ukrainian