Marcin Maćkiewicz
"Gazeta Wielkopolska" 27 sierpnia 2004 r.

---

Dzień teatru z Rozbratem

- Ciężko określić, czym właściwie jest teatr anarchistyczny, bo anarchizm to pojęcie bardzo szerokie - mówi Marek Piekarski, skłoters, jeden z organizatorów festiwalu "10 dni na 10 lat".

Poznański skłot Rozbrat obchodzi właśnie dziesięciolecie swego istnienia. W ramach trwającego z tej okazji festiwalu "10 dni na 10 lat" skłotersi przygotowali szereg imprez uświetniających tę okrągłą rocznicę: filmy, prelekcje, wykłady, wystawy, koncerty... W czwartek - Dzień Teatru. O godz. 16 na skłocie Rozbrat (ul. Pułaskiego 21a) odbędzie się projekcja filmu "Teatr Ósmego Dnia". - Artystów tego teatru traktujemy jak starszych braci. Od czterdziestu lat popularyzują w Poznaniu treści anarchistyczne, choć sami pewnie anarchistami by się nie nazwali - mówi Marek Piekarski.

Aktorów z "Ósemek" zobaczymy we czwartek na Skłocie również na żywo.

O godz. 18 zaprezentują "Improwizacje", przygotowane specjalnie na dziesięciolecie Rozbratu. Oprócz nich zagrają: Komuna Otwock ze spektaklem "10 metrów" i grupa TOT ART (z gwiazdami takimi jak Tymon Tymański). Młoda poznańska grupa Bitechnology Project wystąpi z akcją performerską "Metkownica", Radykalna Frakcja Medialna Mazut pokaże spektakl "Przewietrzenie", a teatr Pif Paf z Krakowa - "E-utopię".

- Teatr anarchistyczny nie tylko łamie konwencje. On kontestuje rzeczywistość - mówi Piekarski. - O, właśnie dostałem piłką w głowę - dodaje. Rozmawiamy w środę, a skłotersi obchodzą właśnie... Dzień Sportu.

Marta Kaźmierska
Gazeta Wielkopolska
26 sierpnia 2004

---

POZNAŃ OD PODSZEWKI

"Rany Boskie!" krzyknąłby zwykły turysta, patrząc na widoki, które zafundował w sobotę swym podopiecznym "miejski partyzant Metys" ze skłotu Rozbrat. Zamiast odpicowanych zabytków pokazał bowiem Poznań od zupełnie innej strony.

Kolekcjonerzy miejsc, chwil ulotnych, widoków, a nawet zapachów opanowali w sobotę niektóre poznańskie terytoria, uprawiając w ten sposób "miejską loferkę"...

- ... czyli swobodne, miejskie dryfowanie, poznawanie miasta od zupełnie innej strony: bram, starych podwórzy, schodów lub dachów - tłumaczy Maciej "Metys" Hojak, przewodnik włóczęgi, która była częścią jubileuszu 10-lecia poznańskiego skłotu Rozbrat: azylu dla wszelkiej maści kontestatorów zastanej rzeczywistości. Sobotnia loferka zaczęła się zresztą od małego konfliktu z tą ostatnią. Świeżo pomalowany żółty słupek zostawił bowiem ślad na dłoni "Metysa", który tak naznaczony poprowadził nietypową wycieczkę. Ponad 30 osób, którzy na rocznicę Rozbratu zjechali z Polski i zza granicy podążyło za żółtorękim przewodnikiem.

- Taki tłum to wyjątek. Loferkę najlepiej robić w kilka osób - tłumaczył "Metys" w marszu, który rozpoczął się na poznańskiej Śródce. Miejscy włóczędzy podążyli z niej na Stare Miasto, bocznymi uliczkami, poprzez nadwarciańskie chaszcze, most kolejowy, chwaliszewskie rudery i zasypane koryto Warty. Co jakiś czas "Metys" przystawał i opowiadał o mijanych miejscach, budynkach i poznańskiej historii. Łowcy miejskich klimatów dorzucali swoje trzy grosze, porównywali poznańskie zakamarki z innymi miastami i uzupełniali je własnymi doznaniami.

- Ach, ten zapach kolejowych podkładów! - przed przeprawą przez most kolejowy zachwycał się jeden z "lofrów". Zwracano uwagę nie tylko na wonie. Furorę zrobiła nazwa agencji ochroniarskiej "Pleban", strzegącej kościoła przy ul. Mostowej. Przy tabliczce z napisem niektórzy robili sobie pamiątkowe zdjęcia. Inni sprawdzali miejską infrastrukturę, tłocząc wodę przykatedralną pompą. - Święta woda! - rzucił ktoś. - Arcybiskupia! - dodał inny głos, co zwiększyło ilość chętnych do ablucji.

Chwilę potem w katedrze, Janusz "Jany" Waluszko z Gdańska, anarchistyczny weteran, opowiadał chętnym o nagrobnych rzeˇbach. Ze znawstwem zachwycał się póˇnośredniowiecznymi dziełami, potem dziwił wielkopolskim fobiom. - Co oni mieli przeciw tym lwom? - zastanawiał się, widząc kamiennych możnych, którzy u stóp swych tłamszą króla zwierząt.

Rajd przez nieoficjalny, ukryty Poznań zakończył się w miejscu bardzo nobliwym: tuż obok magistratu przy pl. Kolegiackim. Niektórzy zastanawiali się po cichu, czy nie zaanektować go na kolejny skłot. Zrezygnowali jednak z pomysłu i - w mniejszych już grupkach - ruszyli dalej w miasto.

"Gazeta Wielkopolska" 22 sierpnia 2004 r.

---

WYSPA ANARCHISTÓW

Sypiała tu Dorota Maslowska, autorka głośnej "Wojny polsko-ruskiej...", gdy przyjeżdżała do Poznania. Swoje nowe prace pokazywał tu Zbigniew Libera - niezwykle popularny ostatnio artysta. I nie chodzi tu o żaden modny hotel w centrum Poznania, ale o... świętujący właśnie swoje 10-lecie poznański skłot Rozbrat. "Anarchistyczna wyspa w środku miasta" - mówią jedni, "niezależne miejsce spotkań w jednym z najbardziej komercyjnych miast w Polsce" - dodają sami jego mieszkańcy, czyli jakieś 15-20 osób plus psy, koty, rybki, króliki... Wszystko zaczęło się jesienią 1994 r. - wówczas to poznańskie środowiska wolnościowe zaskłotowały budynek po opuszczonej hurtowni przy ul. Pułaskiego (między salonem Peugeotaa Krukiem), który z czasem przyjął nazwę "Rozbrat". Dlaczego Rozbrat?

- Bo chodzi o rozbrat z otaczającym komercyjnym kapitalistycznych... światem - wyjaśniali na łamach "Gazety". - Pierwotną ideą "Rozbratu" było wspólne mieszkanie grupki ludzi o podobnych poglądach na życie, chęć tworzenia swoistej komuny, wspólnoty stanowiącej alternatywę dla świata opartego na wyścigu szczurów - dodają na swojej stronie Internetowęj. Bo anarchiści z Rozbratu mają swoją stronę www, mają też konto bankowe, stowarzyszenie Ulica, które reprezentuje skłot na zewnątrz, legalny prąd, telefon i własną ubezpieczalnię - Anarchistyczny Czarny Krzyż - Życie (jeśli będziesz represjonowany za swoje poglądy, za udział w manifestacjach, ACK zapłaci za adwokata, grzywnę, pożyczy na kaucję). Rozbrat to dziesiątki organizacji, projektów, akcji: Federacja Anarchistyczna, Pogotowie Antywojskowe "Szwejk", Biblioteka Anarchistyczna, knajpa Kulawy Muł, Klub Nieudaczników, Wolnościowy Klub Dyskusyjny. To także ambitna działalność kulturalno-społeczna: koncerty, wystawy, festiwale itd. Największy - jubileuszowy festiwal "10 dni na 10 lat Rozbratu" - rozpoczął się wczoraj.

sw
"Gazeta Wielkopolska" 21 sierpnia 2004 r.

---

"Wszystko jest łatwiejsze, kiedy kochasz swojego sąsiada, a nie swoje państwo" - to hasło, które namalowane zostało na ścianie poznańskiego skłotu, czyli pustostanu przy ul. Pułaskiego 2la, w którym pomieszkują anarchiści. Hasło jest bardzo dobrze widoczne z trasy "Pestki". Co o nim sądzą poznaniacy?

Piotr Myszko, nauczyciel, mieszkaniec os. Jana III Sobieskiego: - Hasło nabrało aktualności. Państwa kochać się teraz nie da, ale sąsiada czasem też trudno.

Andrzej Sikorski, poeta i archeolog z UAM: - Trzeba mieć sąsiada...

Prof. Marek Ziołkowski, socjolog z UAM: - To jedno z takich haseł - dobrych pomysłów, które mają bulwersować. Ale przypisywanie mu głębszych treści przypominałoby opowiadanie o tym "co poeta miał na myśli"! Jeśli się jednak o to się pokusimy, to musimy zapytać, o jakich sąsiadów w nim chodzi. Jeśli o tych, którzy są inni ode mnie - np. Cyganów, to byłoby przepiękne hasło. Ale nie sądzę, żeby to akurat "autor miał na myśli". Natomiast wyraˇnie w tym haśle pobrzmiewa negatywny stosunek do państwa, rządzących polityków i nieudolnych urzędników.

Marcin Libicki, poseł PiS: - Hasło jest kretyńskie! Powinno się kochać i sąsiadów, i państwo. Dlaczego te dwie rzeczy przeciwstawiać sobie? A w ogóle to najlepiej kochać swoją żonę!

Juliusz Kubeł, pisarz i scenarzysta, twórca Starego Marycha: - Jest w tym haśle sporo racji, pomijając anarchistyczne skłonności mieszkańców. To jest po prostu dobre hasło. Trzy lata temu, kiedy odsłanialiśmy pomnik Starego Marycha, powiedziałem: pokochajcie Starego Marycha, a wszystko będzie łatwiejsze". Sztuką jest w swojej małej społeczności darzyć się szacunkiem.
not. Dmk

Gazeta Wyborcza (Wielkopolska) 23.III.04 r.

---

SKŁOT, ANARCHISTYCZNA WYSPA W ŚRODKU POZNANIA

Mieści się między salonem Peugeota a Krukiem, poznańskim złotnikiem. Autonomia, kolorowe irokezy, pacyfy, czarne gwiazdy. Nazwali ją Rozbrat, bo chodzi o "rozbrat z otaczającym komercyjnym kapitalistyczno-ch... światem". Tak mówią.

Łyk wina. Metys układa zdania z literek wyciętych z gazety. "obwisłe piersi grażyny szapołowskiej wszyscy starsi panowie byli w SB". Łyczek znowu, wino Metysa jest lekko słodkie, bardzo młode. Gąsior stoi w rogu, pokoik zagracony. Za drzwiami szuranie rodziny, za oknem blokowisko. "pierwszy do rozjebki jest męski szowinizm aczkolwiek zaraz potem zniszczymy feminizm bój to będzie ostatni". Metys wydaje z kolegami nieregularnie "Szelesta". To bardziej art-zin niż pismo literackie. ("wszelkie prawa zastrzeżone są poronione, kopiowanie mile widziane"). 120 egzemplarzy. Wiersze, kolaże, opowiadanka i komiksy. Metys jest poetą, codziennie zmienia pampersy niepełnosprawnym, pracuje w warsztatach terapii zajęciowej dla osób z zespołem Downa. Po południu jest anarchistą. Nie. Zawsze jest anarchistą i poetą. - Kiedy błaznuje na happeningach Frakcji Rewolucyjnej Zużytych Dętek Rowerowych "Okorczege" (tak się kiedyś ułożyło z wyciętych literek i zostało). - Kiedy ze skłotu wywozi złom i makulaturę, smołuje dach. Sobota jest na Rozbracie dniem czynu społecznego na rzecz kolektywu. - Kiedy protestuje przeciw zamykaniu baru mlecznego przy placu Wolności. - Kiedy dużymi ciemnymi oczyma patrzy wysokiemu sądowi w oczy (wysoki sąd był kobietą) i zeznaje: "Będąc osobą mówiącą przez tubę nie słyszałem, by ktoś wzywał do rozejścia się". 11 listopada 2001 roku Metys czytał z kartki przed konsulatem amerykańskim w Poznaniu, że w Afganistanie armia amerykańska łamie prawa człowieka, giną cywile. Policja zatrzymała 11 osób. Po pięciu rozprawach sąd wszystkich uniewinnił. To nie happening ani jaja z wysokiego sądu, tylko normalna robota anarchistyczna. Walka z systemem.

Są laski i jest Katarzyna
Każdą akcję trzeba przygotować, wiedzieć, co jest legalne, co nie, jak się potem bronić. Zrobić transparent, ulotki, wszystko kosztuje. Napisać teksty dla mediów, informacje w internecie. To czasem parę tygodni roboty. Po co? Żeby budzić ludzi. Z letargu, z konformizmu, bezradności. W sekcji "oświadczeniowej" poznańskiej Federacji Anarchistycznej (oprawa techniczno-medialna) działa Katarzyna. Mgr ochrony środowiska i biologii. Dwa lata temu skończyła studia. Rok była na bezrobociu, teraz zarobkuje w jednej z poznańskich drukarni. - Są laski i jest Katarzyna - mówią na Rozbracie. Laska zwykła wsadzi sobie kolczyk w nos i w ucho, przyjdzie na imprezę, żeby ją jakiś przystojny punk przeleciał. A Katarzynę przyciągnęła idea. - Ludziom się wydaje, że anarchizm to chaos, bezprawie i utopia. A przecież demokracja też kiedyś wydawała się utopią. Katarzyna - ładna, zgrabna, radykalna, potrafi się kłócić o pryncypia - policji znana. Chodzi z Damianem, bibliotekarzem Poznańskiej Biblioteki Anarchistycznej. Rodzice są elektrykami, mama ma wyższe, a tata średnie wykształcenie. - Normalna rodzina, no, może nienormalna, bo się rozwiedli.

Na Solidparty w Berlinie, latem 1997 roku, kiedy niemieccy anarchiści zrobili imprezę na rzecz poznańskiego skłotu, można było kupić metalowe gwiazdki organizacyjne. Każdy szukał swojej. Ekolodzy - zielonej, anarchoekolodzy - zielono-czarnej, anarchiści - czarnej. Anarchosyndykaliści kupowali czerwono-czarne, anarchofeministki - fioletowo-czarne itd. Katarzyna przypięła sobie zieloną. Potem w czasie protestów na Górze św. Anny przeciwko budowie autostrady nosiła już zielono-czarną. Siedziała trzy tygodnie na drzewie, protestersi z Wielkiej Brytanii nauczyli ich, jak wysoko, w gałęziach, budować obozy, platformy z drewna i folii. - Widziałam, jak ludzie rzucali się na koparki i nic, ryły dalej. Widziałam, jak w parku krajobrazowym wycinają trzystuletnie buki. Radykalizowałam się.

Na szczycie World Trade Organization w Pradze w 2000 roku miała już gwiazdę czarną. Szła w czarnym bloku. - Jest blok żółty, różowy... ale jak idzie czarny, to wiadomo, że idą ludzie gotowi naparzać się z policją. Że w razie natarcia nie położą się, nie będzie biernego oporu. Będą się fajtować. Czarny blok to nie organizacja, lecz taktyka demonstracji ulicznych. Psychologiczna zagrywka, czarne ubrania, bez znaków rozpoznawczych, kominiarki (najlepiej maski kierowców rajdowych, twarz się w nich nie poci), w kieszeniach bojówek zapas kamieni. Czapka z daszkiem zasłania przed kamerami z góry, ale najlepszy jest kask motocyklowy, zasłania potylicę. I pamiętaj, przed demonstracją zrób siusiu. Kiedyś dziewczyny zapomniały. Potem chciały na chwilę wyskoczyć z potrzebą, ale szpaler gliniarzy nie puścił, "nie wolno wychodzić z manifestacji". Katarzyna nie fajtuje. Robi zdjęcia. Jej fotografie z Pragi objechały Polskę. Pytałem Katarzynę, czy nie czuje się głupio w tych czarnych adidasach. - Anarchista w 2003 roku ma ogólnie przerąbane. Co but albo spodnie, to jakiś międzynarodowy koncern, globalny kapitał. Nie kupować tuńczyka, bo giną delfiny, bojkotować Danona, bo zwalnia ludzi, nie kupować Nike, bo wyzyskują Trzeci Świat. Ale ostatnio szukaliśmy z Damianem płatków na śniadanie, nie ma wyboru, wszystkie Nestle. Więc w końcu na manifestację przeciw globalizmowi idziesz w adidasach. Takie, k..., czasy. Przecież nie wyrzucę komputera. Trzeba myśleć globalnie, działać lokalnie. A właściwie to nie jesteśmy antyglobalistami, tylko alterglobalistami.

Siedemnastu skłotersów plus Mikołaj
Kotka Anarchia jest czarna, pies Delta biały, pan ma czerwone włosy. Żyją w zgodzie. Wojtek jest zmęczony, drapie Anarchię po grzbiecie. Dzisiaj 100 km w nogach. Jeˇdzi na rowerze w firmie kurierskiej. Lubi jeˇdzić, najgorsze to latanie po piętrach i te biura, z których bucha gorączka i zapach kawy. Ale jeszcze gorzej, jak nie ma przesyłek. Czasem paczka jest tak ciężka, że plecak pęka. Ale wiózł już jednego loda i słoik ogórków. Dzień w dzień po osiem godzin, 500 km na tydzień, 1200 zł na miesiąc.

Mieszka na skłocie, ksywa Didżej. Z zawodu zegarmistrz. W zawodzie pracował krótko, bo zegarki elektroniczne kładły właśnie zegarmistrzów na łopatki. Cały dzień siedzenia i wymiana jednej baterii w elektroniku za 2 zł. Zrobił wieczorowy ogólniak. Ma 31 lat, dziesięć lat temu przestał jeść mięso i został punkiem. Jeszcze niedawno grał na gitarze w garażowej kapeli Hałas. "Nie masz siły stać na nogach, nie mówiąc o obalaniu systemu. Jesteś bierny jak każdy obywatel. Myślisz, że jesteś inny, bo inaczej się ubierasz. Ile razy mam ci powtarzać, że to nie jest żadna alternatywa. Robisz za przeciętnego Polaka, podnosisz średnią spożycia alkoholu".

Didżej pije niewiele, browarek, dwa. Nie może, odpowiada za całą imprezę, za porządek. Od dwóch lat organizuje koncerty na skłocie. Za zwrot kosztów grają kapele z całej Polski, których nie usłyszysz w radiu, w telewizji. Przychodzi 200-300 osób. Większych koncertów nie robi, bo potem cały skłot zasikany, wszędzie kupy. A tu trzeba żyć. W 13 pokojach mieszka 17 skłotersów, studenci, ktoś na zasiłku, plus Mikołaj, syn Didżeja i Gosi. Poznali się na skłocie. Mikołaj ma 18 miesięcy. Mieszkają w jednym pokoiku. Didżej zmajstrował właśnie prysznic i kombinuje, jak z nieczynnego klubu punkowego wykroić drugi pokoik. Jest pracowity. Jak na skłocie ciągnęli wodociąg od sąsiada, drukarza, to kopał rów. Przedtem wozili wodę beczkami z salonu Peugeota. Każdy pokój ma licznik, a za wodę płacą ryczałtem, 7 zł miesięcznie. Z działkowcami z tyłu też dobrze żyją, Didżej odpala trochę prądu ze swojego licznika, a oni dają zdrową marchew i pietruszkę.

Kulawy Muł i Klub Nieudaczników
Na każdych urodzinach Rozbratu (za rok stuknie mu dziesiątka) leci kawałek Siekiery, nieformalny hymn: "Czy tu się głowę ścina, czy zjedli tu Murzyna, czy leży tu Madonna, czy jest tu jazda konna?". Bo sami do końca nie wiedzą, kim są. Czym jest Rozbrat? - Na pewno niezależnym miejscem spotkań w jednym z najbardziej komercyjnych miast w Polsce - mówią z dumą - i najstarszym działającym skłotem w kraju. "Praca czyni własność" - powtarzają jedną z zasad skłotingu. Zajmujesz pustostan, remontujesz i mieszkasz, jest twój. Rozbrat to dziesiątki organizacji, projektów, akcji. Mecz Rozbrat kontra robotnicy z Cegielskiego. "Jedzenie zamiast bomb", Wigilia dla bezdomnych na poznańskim dworcu. Federacja Anarchistyczna (FA) spotyka się w każdy wtorek. Czuwa Pogotowie Antywojskowe "Szwejk" (służba zastępcza i jak uniknąć woja). Biblioteka, GAS (Grupa Anarchistycznej Solidarności), knajpa Kulawy Muł, Klub Nieudaczników. Treningi samoobrony, Inicjatywa Pracownicza FA (obrona praw pracowniczych, akcje solidarnościowe), Porozumienie społeczne "Poznań miasto dla ludzi" (odzyskanie wpływu na życie miasta, żeby wielki urzędnik Poznania nie wchodził w dupę wielkiemu biznesmenowi za pieniądze poznaniaków). LETS - Lokalną Ekonomię Tworzymy Sami (skłoterski system wymiany towarów i usług). Wolnościowy Klub Dyskusyjny. Warsztaty szabloniarskie i szczudlarskie, wolna scena, galeria, przegląd filmów alternatywnych, Pogotowie Pracownicze (zwolnienia, niewypłacone pensje, telefony z całej Wielkopolski). Wpada Roszak z Wolnego Kaukazu, były skłoters, który w Leszka Balcerowicza rzucił tortem z Zielonej Budki. Sypiała tu licealistka Masłowska, od "Wojny polsko-ruskiej", kiedy przyjeżdżała do Poznania. - Rozbrat to piękna rzecz - mówią anarchiści. - To nie jest zajęcie budynku na miesiąc, jak to robi Warszawa, i spierdalanie, jak tylko policjant krzywo spojrzy.

Ząb w bitwie z naziolami
Skini wtargnęli na Rozbrat o szóstej rano, 10 lutego 1996 roku. Skłot spał. Siedmiu pijanych łysych z kijami i butelkami zaczęło wybijać szyby. "Wyłazić, brudasy". Nożem ciężko poranili dziewczynę. To były najgorsze chwile na Rozbracie. Ludzie pakowali plecaki, "trzeba się stąd katapultować, robi się kaszana". Skłot wpadał w dołek. - Była duża rotacja, nowi ludzie, trudno było nad tym zapanować. Zaczęliśmy się bać, że zrobi się melina. Dlatego anarchiści z całej Polski zorganizowali swój zjazd na Rozbracie. Reaktywowali sekcję poznańską FA. Zaczęliśmy działać na zewnątrz, dla miasta. Rozbrat stawał się ośrodkiem kultury alternatywnej. Powstała Poznańska Biblioteka Anarchistyczna. Damian Kaczmarek, bibliotekarz anarchistyczny, trafił na Rozbrat, kiedy poznańska wojna antyfaszystowska już dogasała. W mieście zostały niedobitki nazioli. - Co piątek zbierało się ze 150 osób i czyściliśmy ulice ze skinów. Były potężne demolki. W Poznaniu problem został rozwiązany siłowo.

W bitwie z naziolami Damian stracił ząb. Bibliotekarz ma 23 lata, z zawodu elektromonter, pracuje jako gospodarz domu w spółdzielni mieszkaniowej. Robi wieczorowy ogólniak. Wcześnie stracił ojca. Od małego wycinał z gazet ciekawe artykuły, układał działami, niezrozumiałych słów szukał w encyklopedii. Na przykład, że ktoś "anarchizuje politykę". Odkrył, że są słowa, które zmieniają człowieka. Odsunął się od kolegów z podstawówki. Przestał chodzić do kościoła. Na pierwszą demonstrację poszedł, jak miał 15 lat. Do biblioteki przyniósł kilka tysięcy wycinków. Zaczynali od pożółkłego Kropotkina i podziemnych bibuł z lat 80. Zimą grzali się gazem. - Ładowanie butli było w sobotę, a w piątek na moim dyżurze była już końcówka, siedziałem z soplami pod nosem.

Teraz co roku ciułają na tonę węgla. Biblioteka dyżuruje od wtorku do piątku, od 17 do 21. 10 tys. książek, czasopism, gazet, ulotek. Wlepek jest pod 2 tys. Współpracują z Ośrodkiem "Karta", z biblioteką anarchistyczną w Berlinie. Dorobili się już kilku prac magisterskich i jednej doktorskiej.

Anarchisto, ubezpiecz się
Anarchiści mają konto bankowe, legalne stowarzyszenie Ulica, które reprezentuje skłot na zewnątrz, legalny prąd, telefon i własną ubezpieczalnię ACK-Życie. Sancho (Marek Piekarski) prowadzi w Poznaniu główne biuro Anarchistycznego Czarnego Krzyża (ACK) na Polskę. Zamiast czarnej gwiazdki nosi mały czarny krzyż, z którego wyrasta czarna pięść. Złapią cię na nielegalnej manifestacji, aresztują na pikiecie, wlepią grzywnę. Będziesz represjonowany za poglądy, za udział w ruchu ekologicznym, pacyfistycznym, anarchistycznym, skłoterskim, antyfaszystowskim, ACK zapłaci za adwokata, za grzywnę, pożyczy na kaucję. - Nie czekaj, aż sam padniesz ofiarą państwowej przemocy. Ubezpiecz się, składka 10 zł co trzy miesiące, to, stary, tylko trzy browarki.

Sancho ma pięć szwów z tyłu głowy. Kamień w Pradze, trzy lata temu na szczycie WTO. I bliznę po innej zadymie anarchistycznej. Właściwie pojechał do Nysy na prawybory, okazja, żeby dokopać durniom politykom. Skompromitować. To już nie jest bezpieczna debata telewizyjna, polityk politykowi oka nie wykole. Tu są ludzie, emocje, krótka celna piłka i facet nie wie, co powiedzieć, przecież nie opluje wyborcy, ludzie się śmieją, kamery lubią takie momenty. Z Nysy było blisko do Pragi. CNN pokazało, jak przewraca pierwszą bramkę, z tyłu transparent. "Kapitalizm zabija, zabij kapitalizm". Sancho ma 27 lat, technik górnik mechanik z Tarnobrzega. Już w podstawówce wycinał żyletką szablony w kartonie. Pierwszy z Kaszpirowskim. "Kaszpirowski pomóż socjalizmowi". Malował graffiti na pawilonie handlowym w Tarnobrzegu. Wydawał niezależne gazetki. Jeździł stopem po Polsce, w walizce cztery szablony, wałek, farba. Przez graffiti poznał anarchistów. Do Poznania przyjechał na studia, zrobił absolutorium z ochrony środowiska. Jest jednym z liderów poznańskiej FA, odpowiada za kontakty z mediami. Sancho mieszkał na skłocie, teraz rodzice wynajmują mu kawalerkę w bloku. - Anarchizm na koszt tatusia - zaczepiam złośliwie. - Rodzice szanują to, co robię. Trochę czuję się nie fair wobec ludzi z Rozbratu. Ale jak ktoś mnie napada, że niby taki twardziel jestem, a biorę od rodziców, to mówię: fakaj się, stary, to jest moja bajka.

Grill od Cegielskiego
Grzejemy się przy grillu. Impreza na skłocie. W koncertowni obok kapela za kapelą. Sancho przewraca patykiem pieczone pyry i chleb z serem. Porcja po złotówce. Za piwo zapłaciłem 3 zł, bo jestem z zewnątrz, kolektyw pije "leszka" po 2,70 zł. Na ręku mam czerwoną pieczątkę z Edwardem Abramowskim (filozof i syndykalista, teoretyk spółdzielczości, sto lat temu "wymyślił" "Solidarność", "zmowę powszechną przeciw rządowi", obiecywał "wyzwolenie ludzi z kapitalizmu", "święty" Rozbratu). Abramowskim stemplują każdego przy wejściu. Dla porządku, żeby ochroniarze anarchiści mogli wyłapać zadymiarzy i tych, co nie kupili wejściówki, a przeleźli przez mur od Peugeota.

Duży stalowy grill to prezent od Cegielskiego. Pospawali go robotnicy, wdzięczni anarchistom za pomoc. Kiedy w "Ceglorzu" były zwolnienia, anarchiści z Inicjatywy Pracowniczej powołali Pogotowie Pracownicze. O piątej rano rozdawali przed fabryką ulotki, tłumaczyli robotnikom, jakie mają prawa. Jak organizować protest. Jak wzajemnie sobie pomagać. Jak walczyć w sądzie. - Na początku baliśmy się, że wchodząc do "Ceglorza" z czarną flagą, przestraszymy robotników, ale ci kolesie są bardziej radykalni od nas.

Wiele spraw udało się wygrać. Robotnicy zapisywali się do ACK. A cichym sukcesem anarchistów jest wybór Marcela Szarego, radykalnego tokarza z Solidarności 80, do zarządu spółki. Załoga wybrała go w pierwszej turze. Cios dla zarządu i dużych central związkowych. - Co Marcel ma tam robić? - osiemdziesiątka radziła z anarchistami. Wymyślili, że będzie typowym przedstawicielem załogi. Niech przekazuje zarządowi pytania robotników i pyta robotników o każdą decyzję. Robotnicy zdecydują, czy sprzedawać fabrykę, komu i na jakich warunkach. Niech w Cegielskim zapanuje demokracja bezpośrednia. Przy grillu od "Ceglorza", z Abramowskim na skórze, myślałem sobie, że dawno, bardzo dawno nie spotkałem młodych ludzi tak zaangażowanych w coś, co nie jest karierą, polityką i forsą.

Za Inicjatywę Pracowniczą FA odpowiadają Katarzyna i Jarek Urbański. Jarek jest socjologiem, autorem książki "Globalizacja a konflikty lokalne". Pracuje w Wielkopolskiej Agencji Rozwoju Regionalnego. Ma 39 lat, kiedyś był w "Wolności i Pokoju", już w liceum siedział za ulotki. Tata był palaczem w Cegielskim. Jarek zakładał w Poznaniu Federację Anarchistyczną, potem się wyłączył z ruchu. Działał w samorządach, nosił włosy po pas, wydawał "Magazyn Samorządowy", nieźle zarabiał, miał własną firmę badań rynku. Dlatego na Rozbracie mówią, że jest anarchistą z odzysku, wrócił do ruchu trzy lata temu. Nie zgadza się z teorią końca historii. Mówi, że kapitalizm jako system pęka na całym świecie pod każdym względem, ekonomicznie, politycznie, społecznie. W Ożarowie Jarek stał z robotnikami pod bramą. - Taki robotnik żył spokojnie - praca, rodzina, telewizor, w niedzielę suma i supermarket. Nagle zamykają mu fabrykę, ochroniarze go nie wpuszczają, państwowa policja bije i broni prywatnego przedsiębiorcy, który rozkrada fabrykę. Dorośli faceci płakali, nie rozumieli, co się dzieje. Etatowe związki zawodowe nie wiedziały, co robić. W końcu ludzie sami się zorganizowali. I tak całe społeczeństwo powinno się zorganizować, rodzina - kamienica - dzielnica - miasto. - Czas na demokrację uczestniczącą i demokrację bezpośrednią - mówią anarchiści. Byli w ostrowskim Wagonie, w szpitalu Rydygiera we Wrocławiu, w Tonsilu we Wrześni, wszędzie, gdzie wybuchają protesty. W Ożarowie Sancho zorganizował konferencję prasową, obdzwonił media, nagłośnił brutalność policji. - Zrobiliśmy więcej niż cała komisja zakładowa. Kiedy nie ma koniunktury rewolucyjnej - mówią na Rozbracie - trzeba się uczyć, jak pracować, i czekać na lepsze czasy dla anarchistów.

Rzygali z dachów jak koty
- Dusza anarchisty jest jak trojka mknąca w wichrolotnym pędzie po bezgranicznej przestrzeni stepu. - Metys dolewa wina. To z jakiejś książki o Bakuninie. Dlatego swoje wino i anarchistyczną oficynę Metys nazwał Trojka. Wydaje wszystkich świętych anarchizmu, poezję, fantastykę, metafizykę. Do anarchizmu zaprowadziła go poezja. Wracali ze szkoły po dachach. Chodził do zawodówki poligraficznej. Zecer (syn sprzątaczki i tokarza). Nauczyciele już wtedy mówili, że to zawód prehistoryczny. Do poligrafika chodziło wielu oryginałów. Kupowali miód pitny, na początku deptaka handlowego włazili na dach. Szli górą, popijali, w dole ludzie jak mrówki od sklepu do sklepu. Dom szewca był najniższy, już go nie ma, przysiadali na dachu, czytali wiersze. Wojaczek, Bursa, Poświatowska. Alkoholizowali się na maksa. Rzygali z dachów jak koty. Pierwsze wiersze publikował w podziemnej "Woskówce" ("Wolność i Pokój"). Uczył się, jak pikietować pod urzędami. "Chcemy robić niezależną kulturę". Walczyli o lokal Wojskowej Komendy Uzupełnień na ulicy Sierocej. Komisja wojskowa zbierała się tylko dwa razy w roku, lokal stał pusty. Wygrali, wyremontowali, na Sierocej była czytelnia, galeria, wieczory poetyckie. Metys prowadził bufet, najtańsza kawa i herbata na Starym Rynku. Dzisiaj jest tam bank. Miał dwuletni dołek życiowy - odebrali nam Sierocą, zmarł ojciec, dziewczyna przedawkowała, zmarła mi na rękach. Wszyscy wtedy ostro grzali po żyłach. Ma 31 lat, ksywę po Indianach, bohaterach dzieciństwa. Z braku zajęcia zrobił wieczorową maturę. Od wojska uciekł, teraz pomaga chłopakom, którzy legalnie odrabiają wojsko, opiekując się niepełnosprawnymi. Uczy, jak zmienić pieluchę, jak kibelkować chłopców na wózku inwalidzkim. Mówią mu "kapralu".

W sierpniu po raz trzeci FA zorganizowała "Abramowszczyznę", dni alternatywy wobec państwa i kapitału. Metys zrobił piknik dla niepełnosprawnych i ich terapeutów. Namawiał do wspólnego działania. - Nie może być tak, że 18 niepełnosprawnych czeka w kolejce na śmierć uczestnika warsztatów, bo wtedy zwolni się miejsce. Miasto powtarza, że nie ma pieniędzy, a wydaje kupę kasy na "igrzyska" z okazji 750-lecia Poznania. Nie chcemy utyskiwania nad biednymi, upośledzonymi itd., ale żeby sprawy socjalne były ważne dla samorządu. Jak niepełnosprawni i ich opiekunowie podniosą głowę - zapala się Metys - to dla władzy będzie szokulec. Z tej strony zawsze mieli ciche, proszące na kolanach środowisko. Niech się ludzie radykalizują.

Hiszpański anarchista i Hipolit Cegielski
We wrześniu na urodzinach Rozbratu był stary hiszpański anarchista Abel Paz. Rocznik 1921, weteran rewolucji hiszpańskiej. Rozejrzał się po skłocie. - Dziewięć lat i taki syf?

- Nie mamy pieniędzy - tłumaczyli zaskoczeni.

- A na piwo to macie? Nie trzeba pieniędzy, wystarczy praca. Ale w hiszpańskich skłotach jest tak samo - uśmiechnął się. Chciał zobaczyć jakąś polską fabrykę, więc zawieżli go do Cegielskiego, pokazali muzeum Czerwca '56. Przedstawili Szaremu. Przy biurku Hipolita Cegielskiego napisał: "Fabryki są więzieniem dla robotników i miejscem rozrywki dla kapitalistów. Jest mi bardzo przykro z powodu tych robotników, którzy stracili życie, walcząc z komunizmem i kapitalizmem. Które są tym samym. Tylko emancypacja robotników bez Boga i właściciela sprawi, że będą prawdziwymi ludźmi".

Zapalił papierosa, chociaż w muzeum nie wolno. Pytał, czy płacą podatki, czy przechodzą na czerwonym świetle. Obśmiał manifestacje antyglobalistów. - To międzynarodowa turystyka. Jak ktoś ma pieniądze, niech jedzie protestować do Meksyku, ale protestować trzeba codziennie. Wstaję, schodzę do kafejki na małą czarną i zawsze znajduję powód, żeby protestować. Ten świat tak funkcjonuje, bo jesteśmy nijacy.

Włodzimierz Nowak
11.01.2004, Gazeta Wyborcza - dodatek Duży Format

---

Ma około tysiąca stałych czytelników i kilkaset publikacji w swoich zbiorach. Nazywa się Biblioteka Wolnościowa i obchodzi czwarte urodziny.

Urodziny Biblioteki Wolnościowej stały się pretekstem do zorganizowania II Spotkań Środowisk Anarchistycznych i Wolnościowych, czyli Abramowszczyzny.

Od kilku lat ośrodkiem kultury alternatywnej stał się w Poznaniu skłot Rozbrat przy ul. Pułaskiego 2la. - Pewnego dnia stwierdziliśmy, że to bardzo dobre miejsce i trzeba je wykorzystać - mówi Marek Piekarski, poznański anarchista, od początku związany z Rozbratem. - Okazało się, że wszystkie drogi prowadzą na Rozbrat. Spotykało się tu mnóstwo ludzi związanych nie tylko ze środowiskiem anarchistycznym, wolnościowym, ale też artystycznym. Niektórzy przynosili ze sobą ciekawe pomysły, inni ich tu poszukiwali. Pomyśleliśmy, więc o stworzeniu miejsca, gdzie można by swobodnie wymieniać myśli i gdzie można zgromadzić wszystkie pomysły, które ktoś kiedyś przelał na papier. Tak powstała biblioteka - wspomina Piekarski. Ludzie zaczęli przynosić swoje prywatne książki, niezależne, niskonakładowe wydawnictwa. Powoli zbiór rozrastał się.

- Przychodzą tu nie tylko anarchiści - mówi Piekarski - pojawia się sporo młodych naukowców, studentów, socjologów, antropologów kultury, politologów. Dla wielu biblioteka to po prostu dobre archiwum - wyjaśnia poznański anarchista.

Biblioteka Wolnościowa na poznańskim Rozbracie była pierwszym tego typu księgozbiorem w Polsce. Później powstały podobne miejsca we Wrocławiu, Warszawie, Białymstoku i Gliwicach.

Spotkania wolnościowców rozpoczną się w piątkowy wieczór spotkaniem trzech pokoleń tworzących ruch alternatywny w Poznaniu. Do pogawędki o wolności i innych ważnych sprawach zasiądą aktorzy Teatru Ósmego Dnia, dawni działacze ruchów alternatywnych z końca łat 80. i młodzi anarchiści. Na sobotnie popołudnie poznańscy wolno-ściowcy zapowiadają dyskusje i wykłady. Wieczorem będzie można zobaczyć artystyczne działania Teatru Komuna Otwock oraz performance kontrowersyjnej śląskiej grupy Suka off. Teatralnym działaniom towarzyszyć będzie m.in. wystawa zdjęć dokumentujących działania Teatru Ósmego Dnia. Nazwa Abramowszczyzna spotkafkia-wiązywać ma do działalności Edwarda Abramowskiego, żyjącego na przełomie XIX i XX w. filozofa, socjologa i psychologa, znanego z sympatii dla anarchizmu etycznego i bezpaństwowego socjalizmu.

Gazeta Wyborcza (Wielkopolska) 28.11.2001 r.

---

NATURALNE ZBLIŻENIE
Rozmowa z Ewą Wójciak i Marcinem Koszyckim

Joanna Gęga: Jak doszło do współpracy między anarchistycznym Rozbratem a Teatrem Ósmego Dnia?

Ewa Wojciak: W całkiem naturalny sposób. Ich działania i program Teatru Ósmego Dnia mają zbliżony profil - obserwujemy świat w podobny sposób. Zaczęliśmy spotykać się z najbardziej aktywną grupą osób ze skłotu. Oni nas zapraszali, my ich. Razem zorganizowaliśmy manifestację przeciwko bombardowaniu Groˇnego. W Teatrze odbyła się kilkudniowa prezentacja ich twórczości. Były wystawy, filmy, dyskusje. Chcieliśmy naszym widzom, którzy niekoniecznie znają działalność Rozbratu, przybliżyć ten model aktywności. Chcemy pokazywać alternatywny model życia - kreatywny, niezależny, z własnym poglądem na świat.

Marcin Kęszycki: Okazało się, ku naszej satysfakcji, że ˇródła inspiracji są podobne. My też w latach 70. czytaliśmy Abramowskiego. Ten sam Abramowski jest teraz ważny dla tych młodych z trzeciego pokolenia Przypominam sobie, że podczas pierwszego spotkania Uniwersytetu Latającego w Poznaniu w końcu lat 70. Adam Michnik miał wykład, który dotyczył właśnie Abramowskiego. Pamiętam, jak powiedział, że aby odkłamać całą historię lewicy, całą ideę socjalizmu, należy wrócić do Abramowskiego. Jak widać jest wiele punktów stycznych między tym, co robią młodzi anarchiści i co my robimy czy robiliśmy. Choć istnieje też kilka różnic, które wynikają z różnych doświadczeń, z różnicy pokoleń.

Jak postrzegacie działalność młodych związanych z ideami anarchistycznymi?

E.W.: Oni są bardzo różni, ale w trakcie tych naszych wspólnych spotkań w Teatrze okazało się, że ich pytania, ich refleksje świadczą o dojrzałym, przemyślanym podejściu do sprawy. Tych, których znam, uważam za ludzi bardzo świadomych tego, co robią. To są ciekawi intelektualnie ludzie i dlatego warto ich słuchać, warto z nimi rozmawiać.

M.K.: Nam się podoba to, że ci ludzie są bardzo jednoznaczni w swoich postawach, a w dzisiejszych czasach to jest taka istotna cecha.

Jak zapatrujecie się na łączenie działań artystycznych z ideologią?

E.W.: Sztuki ideologizować nie można. Natomiast łączenie sztuki i ideologii wymaga doświadczenia. I jest trudne. Ale uważam, że próbować warto. My wytrwaliśmy w naszej pasji zabierania głosu w sprawach ważnych za pomocą sztuki właśnie. To nie jest tak, że musimy się wszyscy zamienić w bezproblemowych, uśmiechniętych ludzi. Można walczyć. A działania artystyczne powinny stawać po stronie cierpienia I dlatego ci ludzie z Rozbratu są mi bardzo bliscy, bo są czyści i mądrzy w tym, co robią.

Rozmawiała JOANNA GĘGA
Gazeta Wyborcza (Wielkopolska) 28.11.2001 r.

---

Wyrok dla anarchisty-ekologa
By szanował cudzą pracę

Uczestnik protestu ekologów w Wysokiej Damian Kaczmarek został uznany winnym obrzucania ochroniarzy fekaliami i został skazany na osiem miesięcy ograniczenia wolności. Skazany zamierza się odwołać.

19-letni Damian Kaczmarek z Poznania był jedną z kilkudziesięciu osób, zrzeszonych w Koalicji na rzecz Góry Świętej Anny, które w lipcu ubiegłego roku zajęły przeznaczone do rozbiórki domy we wsi Wysoka, stojące na drodze powstającej właśnie autostrady A4. Podczas akcji firmy ochroniarskiej, której pracownicy mieli za zadanie ściągnąć ekologów z domów, zostali obrzuceni kamieniami i oblani fekaliami czy starymi kompotami.

Damian Kaczmarek, mieszkaniec Poznania, jest jedyną osobą, którą udało się zidentyfikować. Prokuratura oskarżyła go o użycie przemocy wobec pracowników ochrony, którym tym samym uniemożliwił wykonanie czynności służbowych.

Prokurator w mowie końcowej zaatakowała nie tylko oskarżonego. - Jest szereg osób, które pojawiają się tam, gdzie coś się dzieje, gdzie są media. Osoby te szukają taniej sensacji - spojarzała wymownie w stronę czterech przyjaciół Damiana przysłuchujących się rozprawie.

Przypomniała, że w czasie budowy autostrady ekolodzy niszczyli znaki, obrzucali kamieniami maszyny, nabijali drzewa gwoździami. - Co jest bardzo ekologiczne zresztą - ironizowała. Stwierdziła, że wyjaśnienia bezpośredniego świadka, ochroniarza, który został oblany fekaliami, są bardzo szczegółowe, dokładne i wskazują na winę oskarżonego. Następnie powiedziała, że do zeznań świadków powołanych przez ekologa trzeba podchodzić z dużą ostrożnością.

- Nie można wykluczyć, że ci świadkowie brali czynny udział w zajściach w Wysokiej.

- Oskarżenie opiera się na zeznaniach jednej osoby i nie są one tak spójne, jak chciałaby prokuratura - odpierał Kaczmarek. W czasie procesu zwrócił uwagę, że ochroniarz, który go póˇniej rozpoznał, zaraz po akcji w Wysokiej zeznał, że nie jest w stanie rozpoznać na zdjęciu żadnego z ekologów, gdyż „byli brudni i zarośnięci”.

Kaczmarek chciał uniewinnienia. Prokurator, mimo iż za czyn grozi aż do trzech lat więzienia, wnioskowała o łagodniejszą karę. - To człowiek młody, „pracą się jeszcze nie pohańbił”, nauką też nie. Miał do czynienia z policją, ale nie był karany. Dlatego też wnioskuję o skazanie go na rok ograniczenia wolności i pracę 20 godzin w wymiarze miesięcznym na cel związany z ochroną środowiska.
Sąd uznał winę oskarżonego i skazał go na osiem miesięcy ograniczenia wolności; w tym czasie będzie on musiał pracować po 30 godzin miesięcznie na cele społeczne, które wyznaczy mu Urząd Miasta w Poznaniu.- Dla tak młodego człowieka kara pozbawienia wolności, nawet w zawieszeniu, byłaby niecelowa - uzasadniała sędzia. Dlaczego został skazany na obowiązkową pracę społeczną? - ... żeby zapobiec dalszej demoralizacji. Nabierze szacunku do czyjejś pracy, nie będzie jej niszczył. Są inne drogi dla osiągnięcia celów.

- To śmieszny wyrok, nie miałem jednak złudzeń, że taki będzie. Spodziewałem się, że mnie skażą. Na pewno złożę w tej sprawie apelację - komentował po wyjściu z sali Kaczmarek.

Damian denerwował się, że nie ma nikogo z opolskich ekologów, którzy organizowali protesty przeciwko budowie autostrady. Dzwonił nawet do nich. - Powiedzieli, że nie przyjadą. Dziwne jest ich zachowanie, choć spodziewałem się po nich tego - powiedział.

Gazeta w Opolu nr 113, z dnia 2000/05/16, dział JEDYNKA, str. 1
MAREK WAJDA, LAS

---

Trwa Proces Ekologa
Ekolog Nadal Sam

Zeznania powołanych przez oskarżonego Damiana Kaczmarka świadków wykluczały się wzajemnie. Osiemnastolatek nadal broni się sam. Damian Kaczmarek jest jedyną osobą biorącą udział w proteście ekologów w Wysokiej, którą udało się zidentyfikować. Kilkadziesiąt osób z całej Polski, zrzeszonych w Koalicji na Rzecz Góry świętej Anny, na początku lipca ub.r. okupowało kilka przeznaczonych do rozbiórki we wsi Wysoka domów, stojących na trasie budowanej autostrady A4.

Ekolodzy protestowali w ten sposób przeciwko budowie autostrady na terenie parku krajobrazowego Góra ?więtej Anny. Wykonawca, chcąc uniknąć strat związanych z opóznieniem prac, wynajął firmę ochroniarską Gwarant, której pracownicy w ciągu 3 godzin usunęli ekologów z zajmowanych obiektów. Prokurator zarzuca Damianowi Kaczmarkowi, że, używając przemocy wobec pracowników Gwaranta, zmuszał ich do zaniechania czynno?ci mających na celu usunięcie stanu niezgodnego z prawem. Jeden z zeznających na poprzedniej rozprawie ochroniarzy wskazał Damiana jako osobę, która w czasie "zdobywania I piętra" obrzuciła go kamieniami i fekaliami. Oskarżony natomiast broni się, twierdząc, że w czasie akcji był przypięty karabińczykiem do rury w ścianie, więc nie mógł używać jakiejkolwiek formy przemocy wobec ochroniarzy. Zapewniał, że okna w ekologicznej twierdzy były zabite deskami, więc z racji mroku ochroniarz nie mógł wyra?nie widzieć, kto rzucał w niego kamieniami. Zeznający wczoraj ?wiadkowie mieli potwierdzić zeznania oskarżonego, jednak ten zamysł nie bardzo się powiódł, gdyż ich relacje były sprzeczne. Maciej Roszak potwierdził wersję Damiana o panujących ciemnościach, a ponadto dodał, że oskarżony w czasie interwencji ochroniarzy był przypięty do ściany w zamkniętym pokoju, którego na pewno nie opuszczał. Z kolei Jakub Kujawski, który obserwował zajęcie z zewnątrz, stwierdził, że na zdobywanym piętrze nie było żadnego pokoju i drzwi.

Poddasze było otwartą przestrzenią z dwoma oknami w dachu, które "z tego, co pamiętam, miały być zabite od środka". Prokurator Beata Niedziela mnożyła pytania dotyczące finansowania protestu, jego organizatorów, kosztów zakupu urządzeń czy osób dostarczających protestującym żywność, gdyż - jak powiedziała po rozprawie - ten proces to wierzchołek góry lodowej. Nie chciała jednak komentować nieporadno?ci broniącego się samodzielnie Damiana. - Nie mogę tego robić. Moim obowiązkiem jest oskarżyć go, biorąc pod uwagę zarówno okoliczności obciążające, jak i łagodzące. Trudno mi odpowiedzieć na pytanie, czy może zostać skazany na 3 lata w zawieszeniu. Kodeks przewiduje w takich wypadkach również samoistną grzywnę lub ograniczenie wolnoŚci polegające na nałożeniu na skazanego obowiązku wykonania pracy na rzecz wskazanej przez sąd instytucji - tłumaczyła prokurator Niedziela. Damian natomiast jest pełen optymizmu. - Myślę, że mnie uniewinnią - przekonuje.

Gazeta w Opolu nr 293, z dnia 1999/12/16, dział JEDYNKA, str. 1

---

Początek Procesu Ekologa Z Koalicji Na Rzecz Góry św. Anny
Za Jakieś Ideały

Damian Kaczmarek jest jedynym uczestnikiem protestu ekologów w Wysokiej, którego udało się zidentyfikować. Wczoraj przed Sądem Rejonowym w Strzelcach Opolskich rozpoczął się jego proces. Osiemnastoletni Damian Kaczmarek z Poznania był jedną z kilkudziesięciu osób zrzeszonych w Koalicji na rzecz Góry świętej Anny, które w lipcu ubiegłego roku zajęły przeznaczone do rozbiórki domy we wsi Wysoka. Stały one na drodze powstającej właśnie autostrady A4, której lokalizacja miała, zdaniem ekologów, negatywny wpływ na środowisko parku krajobrazowego Góra św. Anny. Protest w Wysokiej miał zwrócić uwagę opinii publicznej na problem budowy autostrad, a szczególnie na umiejscowienie 11-kilometrowego odcinka A4 na terenie parku. Ponieważ obecność ekologów na domach w Wysokiej opózniała postęp prac wykonywanych przez Ilbau-Kirchner, wykonawca wynajął firmę ochroniarską Gwarant, której pracownicy w ciągu 3 godzin zdjęli ekologów z domów.

Ochroniarze zarzucają ekologom, że w czasie swojej interwencji byli obrzuceni kamieniami i oblewani fekaliami czy starymi kompotami. Damian Kaczmarek jest jedyną osobą, którą udało się zidentyfikować; wczoraj zasiadł na ławie oskarżonych. Prokurator oskarżyła go o użycie przemocy wobec pracowników Gwaranta, zmuszając ich tym samym do zaniechania czynności mających na celu usunięcie stanu niezgodnego z prawem (polegającego na zajęciu budynków przeznaczonych do rozbiórki i uniemożliwieniu w ten sposób budowy odcinka autostrady A4). Za ten czyn grozi kara do trzech lat więzienia. Rozprawie przysłuchiwali się dziennikarze lokalnych mediów i czterej działacze z Koalicji na rzecz Góry św. Anny. Osiemnastolatek bronił się jednak sam. - Tak wyszło. Nie stać mnie na adwokata, a prawnik Koalicji widocznie nie mógł mnie bronić. Ale z drugiej strony to sąd pierwszej instancji i nie wiem, czy jest sens angażowania prawnika - odpowiedział nam. Olaf Swolkień natomiast, jeden z liderów Koalicji na rzecz Góry św. Anny, zapytany, dlaczego Damian nie ma prawnika, odparł, że ten go nie chciał. Damian nie przyznał się do winy, podtrzymując swoje wcześniejsze zeznania, w których twierdził, że nie miał możliwości obrzucania nikogo fekaliami, gdyż po pierwsze był przypięty karabinkiem do ściany budynku na I piętrze, po drugie okna obiektu były zabite deskami, więc nie można było z nich wyrzucać czegokolwiek, a po trzecie fekaliów po prostu w budynku nie było. Występujący jako świadek jeden z ochroniarzy przedstawił zupełnie odmienną wersję wydarzeń.

- Kiedy zdobywaliśmy I piętro, zostałem obrzucony kamieniami i fekaliami przez kilku ekologów, wśród których rozpoznaję oskarżonego. Z jakiej przyczyny tam siedział nie wiem, ale widocznie bronił jakichś tam swoich ideałów - wyjaśnił sądowi. Jednak kiedy na wniosek oskarżonego przeczytano wcze?niejsze zeznania świadka, okazało się, iż po akcji w Wysokiej zeznał, że nie jest w stanie rozpoznać na zdjęciu żadnego z ekologów, gdyż "byli brudni i zarośnięci" i nikomu się nie przyglądał, za wyjątkiem osoby, która z dachu rzuciła w niego kamieniem, powodując stłuczenie ramienia. Po konfrontacji i pokazaniu materiału filmowego wskazał Damiana. - W pomieszczeniu stało trzech panów z brodami w wieku ok. 40 lat. Nie zdążyłem nawet odłożyć kurtki, gdy dowiedziałem się, że ochroniarz mnie rozpoznał - Damian relacjonował przed rozprawą przebieg konfrontacji. Broniąc się natomiast w sądzie, próbował wykazać, że ochroniarz nie został uderzony wewnątrz budynku. Bowiem na pytanie Damiana, gdzie stał, kiedy został uderzony, odpowiedział, że na zewnątrz. Świadek, odpowiadając na pytania oskarżonego, zeznał również, że w trakcie wchodzenia na piętro budynku ochroniarze podważyli zakrywający dziurę po wyrwanych schodach podest z desek ("prawdopodobnie drzwi") na wysokość ok. 20 cm i przez powstałą szparę widzieli ekologów obrzucających ich kamieniami i fekaliami.

- Panował półmrok, ale rysy tych, którzy stali blisko, rozpoznałem - zapewnił, dodając, że jest pewien, iż jedną z osób był Damian. Sąd zgodził się na powołanie ?wiadków obrony (innych uczestników protestu), o co wnioskował wczoraj oskarżony. Następna rozprawa w grudniu. - Czy warto było protestować? Myślę, że tak. Nie czuję się przegrany, przed nami jeszcze wiele walk przeciw budowie autostrad i, być może, kiedyś wygramy... - prorokował przed rozprawą Damian. Okazała się ona jednak dla niego bardzo stresującym przeżyciem, gdyż kiedy poprosiłam go o numer domowego telefonu, odpowiedział: - Nie pamiętam.

Gazeta w Opolu nr 269, wydanie opo (Opole) z dnia 1999/11/18, dział JEDYNKA, str. 1

---

Komórka w Squacie

Cztery lata temu anarchiŚci zaanektowali barak przy ul. Pułaskiego w Poznaniu. Z okazji jubileuszu w ten weekend zjechało do squatu ponad stu goŚci z całego kraju. Swój squat [nielegalnie zajęty pustostan - przyp. red.] nazwali Rozbrat. W ciągu czterech lat zajęli także kilka baraków w sąsiedztwie. Dopiero zeszłej zimy zaczęli ogrzewać swoje pokoje gazem. WczeŚniej grzali prawdopodobnie kradzionym prądem. Choć wodę dowożą beczkami, można się z nimi skontaktować przez telefon komórkowy. Trzy lata temu na squat napadli skinheadzi. Jedną z lokatorek ciężko ranili nożem. Winnych napaŚci skazał Sąd Rejonowy w Poznaniu. AnarchiŚci organizują w squacie koncerty punkrockowe i spektakle niezależnych grup teatralnych. Raz na tydzień spotykają się tam członkowie Federacji Anarchistycznej i feministki. Wiosną tego roku zorganizowano w squacie festiwal graffiti. W jednym z pokoi działa biblioteka anarchistyczna. W barakach mieszka na stałe 15 osób.

bewu

---

PAŃSTWO SQUAT

Jeśli nie będę w squacie, to skończę jak moi koledzy: po pracy piwko, telewizor, wieczorem kłótnia. Do tej pory za złe zachowanie wyleciały dwie osoby - mówi Piszpunt, przywódca squatu Rozbrat. - Jedna piła, druga nie dbała o psa. Z głodu gryzł swoje łapy. Chrystus ma oczy zasłonięte czarnym paskiem, na głowie domalowane rogi. Pacik lubi ten obraz: - Chrystus to był taki Kaszpirowski. Naśmiewam się z tych, którzy się do niego modlą. Kilka metrów od Chrystusa ubrana w białą bluzkę terrorystka Ulrike Meinhof pali papierosa. Plakat jest nieco już wyblakły, musi wisieć tu od dawna. Ściany korytarza pokrywają rysunki i napisy: "Każda władza jest do dupy", "Jesteś idiotą, przyłącz się. Młoda prawica potrzebuje Cię" (na tle oryginalnego zdjęcia neofaszystów), "Pijąc wspierasz państwo", "Prawdziwy punk ścierwa nie jada", "Precz z przymusową służbą wojskową", "Nie dajmy się wciągnąć na członka NATO" (na rysunku Polak w krakowskiej czapce wypina siedzenie w stronę żołnierza NATO), "Poznaj fakty. Unikaj zakażenia AIDS", "Palenie - wychudzenie, ćpanie - szybkie umieranie, picie - gnicie". Niewielkie zdjęcie złączonych w pocałunku gejów z hardcore'owej kapeli Homomilitia. Pod spodem napis "Fight homofobia". Obok grafik przypomina o dyżurach sprzątania i noszenia wody. Inny napis nakazuje segregację śmieci. Na drzwiach wejściowych ostrzeżenie "No hard drugs".

Sukces nie jest ważny
Squat Rozbrat to barak w centrum Poznania. Od ulicy osłania go przeszklony salon zachodniego koncernu samochodowego. Kiedyś była tu hurtownia środków chemicznych. Właściciel tu nie zagląda, podobno ściga go za długi Interpol. Termin "squat" pochodzi z okresu kontrkultury lat 60., kiedy na Zachodzie kontestująca młodzież tworzyła komuny w domach do rozbiórki. - Rozbrat, bo Ci, którzy tu zamieszkali, chcieli wziąć rozbrat z tym, co w społeczeństwie jest złe: z autorytetami, konsumpcją, przemocą - tłumaczy Klaudia, która wprowadziła się do squatu z miłości do Przemka. Jest z nim szczęśliwa, ale zdecydowałaby się zostać, nawet gdyby się rozstali. - Tu nie ma nikogo, kogo bym nie lubiła. Wystarczy wyjść na korytarz i zawsze jest o czym pogadać - mówi. Dla Klaudii ważna jest przyjaˇń. Ważne, że kiedy leży na tapczanie, widzi przez okno niebo i drzewa. Nie jest ważne, że w squacie nie ma się gdzie umyć. Wyścig do sukcesu też nie jest ważny. Klaudia, feministka, nie chce mieć tylko dwóch dróg przed sobą - businesswoman albo kobiety żyjącej dla rodziny. Nie da się wtłoczyć w tryby kapitalistycznego państwa. Pracuje w biurze na pół etatu, a w weekendy studiuje kulturoznawstwo, "żeby mieć pełny obraz człowieka". Za jej studia płacą rodzice. Klaudia ogranicza wydatki. Ubrania ma nieco już podniszczone, ale najpierw kupi używany rower. Poza państwem
- To nasz dom. Dobrowolnie się stąd nie wyniesiemy. Zanim zabraliśmy się za remont, mieszkali tu żule. Dwa razy kleiliśmy dach papą - mówi Piszpunt. Choć w squacie wszyscy są równi, jest jego nieformalnym przywódcą. - W końcu mam już 28 lat. Przychodzą do mnie i mówią: "Mama, kibel się zapchał". A ja nie mogę dać po sobie poznać, że mnie to wkurza - śmieje się. - Młody człowiek nie ma innej szansy, żeby się usamodzielnić. Z uczciwej pracy nawet kawalerki nie kupi - wyjaśnia. - A squat ma tę zaletę, że jest tani. Jak większość mieszkańców squatu Piszpunt jest członkiem Federacji Anarchistycznej. Jest też radnym w Wągrowcu. Walka ze strukturami państwa w imię wolności jednostki wcale mu w tym nie przeszkadza. - Ludzie powinni dążyć do demokracji bezpośredniej. Organizować się poza strukturami państwa - tłumaczy. - Zostałem radnym, żeby załatwić ważne dla ludzi sprawy, np. dokończyć budowę oczyszczalni ścieków. Praca w samorządzie rozczarowała go, drugi raz kandydować nie będzie. - To pudrowanie syfa, a nie leczenie. Bez układów radny nic nie może zrobić - mówi. Piszpunt obwinia za to system: - Obywatele nie mają nic do powiedzenia. Radnych jest za mało i ludzie ich nie znają. Władzę trzeba zdecentralizować, na ile się da. Nie jedz mięsa, walcz z rasizmem

Nie jedzą mięsa. Protestują przeciwko obowiązkowej służbie wojskowej, podatkom, autostradom. Zwalczają rasizm, zabójców zwierząt futerkowych i restauracje McDonald'sa. Większość należy do Federacji Anarchistycznej. Nikt z dwudziestki nie był w wojsku. Piszpunt studiuje ochronę środowiska, choć jak podkreśla, nigdy nie lubił "studencików, pieprzonych inteligentów". Studia traktuje jednak serio - za dobre wyniki w nauce dostaje stypendium. Od rodziców pieniędzy nie bierze. Żyje oszczędnie. W zarabianiu pieniędzy nie widzi zresztą nic złego. - Jeśli robi się to, co się lubi, to można przy tym zarabiać - mówi. Ale na dorabianie się szkoda mu młodości. Sancho (także student ochrony środowiska) też nie wystartuje w "wyścigu szczurów": - Po co robić pieniądze i bać się szefa? Czy jest sens pracować po to, by móc ciągle więcej kupować? O kolegach z roku mówi bez zrozumienia: - Pracują w McDonald'sie albo w Pizza Hut. Są kopani, a w sobotę muszą się nachlać, żeby to odreagować. Boją się rozmawiać o poważnych sprawach. Tłumaczę takiemu kolesiowi: studiujesz ochronę środowiska, a pijesz coca-colę z puszki. Przez to gówno giną lasy tropikalne. Sancho przyjechał do Poznania z Tarnobrzega. Do squatu trafił przez przyjaciół z Federacji Zielonych. Dzięki temu może mieszkać z ludźmi, których lubi. Rodzice Sancha nie są zachwyceni, że syn mieszka w sypiącym się baraku. Matce zrobiło się żal, przysłała firanki. Ojciec chciał mu wynająć mieszkanie, ale to oznaczałoby wejście "w kapitalistyczne tryby". O akademiku nawet nie pomyślał. - To środowisko ma więcej do zaoferowania. W akademiku nie ma wyjścia na świat - tłumaczy. Każdy może tworzyć.

Squat wychodzi do świata. Hasior i Sancho przygotowują transparent na demonstrację przeciwko obowiązkowi powszechnej służby wojskowej. Od żółtego tła odcinają się czerwone litery "Precz z przymusową służbą wojskową". Obok uwięziony w znaku "stop" człowieczek w zielonym mundurze. Przed wiosennym poborem squatersi wydrukowali ulotki z radami, jak najlepiej uniknąć służby wojskowej. Piszpunt i Sancho ciągną kampanię przeciwko budowie sieci autostrad w Polsce. - Będą zbyt drogie, by przeciętny człowiek mógł z nich korzystać, ale łożyć na nie będziemy musieli wszyscy. Lepiej rozbudowywać kolej - argumentuje Sancho. Do squatu przyciągają koncerty. Pacik (gra na gitarze basowej w kapeli Gloria Victis) tłumaczy: - To nie tylko muzyka, ale i postawa życiowa. Na naszych koncertach nie ma podziału na idoli i publiczność. Każdy może tworzyć. Pacik ma dwadzieścia lat, żółty czub, w nosie i uszach kolczyki. Do squatu wprowadził się półtora roku temu. Jego matka straciła wtedy pracę i służbowe mieszkanie. Rzucił szkołę. Zawsze potrafił się o siebie zatroszczyć. - Ojciec odszedł, matka chodziła z imprezy na imprezę, a ja mogłem robić to, co chcę. Ludzie dziwili się, że sześcioletni chłopiec sam jeˇdzi autobusami po mieście - opowiada. Robi zupę dla psa z kaszanki i makaronu. Mówi: - W squacie nikt nie jest sam. Kiedy byłem chory, Klaudia przynosiła mi herbatę, jedzenie. Ludzie dbają o siebie, mówią, gdzie można zarobić. W domu tego nie miałem. Życie praktycznie niezależne

Dla Dominika squat to "praktyczna możliwość życia niezależnego". Niezależność oznacza pracę wolną od przymusu i wolność wyboru. - Jak przestanie mi się tu podobać, to poszukam innego pustego domu - zastrzega. Dominik nie dostał się na dzienną socjologię. Za jego studia wieczorowe (900 zł za semestr) płaci matka. Piotr widzi pustkę w życiu rodziców i kolegów. Po szkole pracował w drukarni. Męczył go brak sensu. Dla niego squat to był imperatyw: - Jeśli się tu nie dostanę, to skończę jak moi koledzy. Po pracy piwko, telewizor, wieczorem kłótnia. Piotr chce odrobić służbę wojskową, ale nie może znaleˇć stałej pracy i bywa bez pieniędzy. Kiedy jest głodny, je u rodziców. O przyjęciu do squatu, podobnie jak o innych ważnych dla ogółu sprawach, decyduje walne zebranie mieszkańców. Decyzja powinna zapaść jednomyślnie. - Unikamy dyktatu większości nad mniejszością. Przekonujemy tak długo, aż wszyscy się zgodzą - wyjaśnia Piszpunt. Kandydat przyjmowany jest na próbę. Powinien się czymś wykazać, bo chętnych jest wielu. Piotr bardzo się starał. Jeszcze zanim zamieszkał, przychodził pomagać przy koncertach. Będziesz to zlizywać

Zasady współżycia wpisano do regulaminu: "Squat Rozbrat to nasz dom. Rozbrat to nie melina albo noclegownia. Jesteśmy wszyscy sobie równi. Każdy reprezentuje swoją postawą squat. W squacie nie ma narkotyków. Cisza nocna po 22.30. W swoim pokoju możesz mieć syf, jeśli nie przeszkadza to nikomu (nie śmierdzi na zewnątrz i nie jest wylęgarnią robaków). Za złe zachowanie gościa możesz wylecieć na zbity pysk". W ubikacji ktoś napisał dużymi literami: "Nie szczaj na klapę, bo jak Cię dorwę, to będziesz musiał to zlizywać". - Do tej pory za złe zachowanie wyleciały dwie osoby - mówi Piszpunt. - Jedna piła, druga nie dbała o psa. Z głodu gryzł swoje łapy. Złego słowa nie powiem

Sąsiadom nie wadzą. - Złego słowa na nich nie powiem - mówi właściciel graniczącej ze squatem drukarni. - Żyjemy w symbiozie. Oni mają oko na złodziei, ja pozwalam im zimą brać wodę. - Dziwnie ubrana młodzież. Brudna. Ale spokojni, konfliktów nigdy nie było - zapewnia księgowa z pobliskiej firmy jubilerskiej. Sprzedawca z salonu samochodowego: - Kontaktów z nimi żadnych nie mamy. Ale nie przeszkadzają. Od czasu napadu skinheadów (półtora roku temu) na squat robi "naloty" policja. - Skini wtargnęli o szóstej rano. Wybili szyby, ciężko poranili dziewczynę. Proces toczy się w sądzie do dzisiaj - mówi Piszpunt. W pokoju Sancha na lodówce marki Silesia ktoś nakleił kartkę "Skini won". Piszpunt uprzedza moje pytanie. - To głupia naklejka. My nigdy pierwsi bójek nie zaczynamy. Każdy chciał tu zamieszkać

Prawie nikt nie zagrzewa tu miejsca na dłużej. Ze starej gwardii został tylko Piszpunt. Tomek (ksywa Matoł), frontmen kapeli Apatia wyprowadził się już ponad rok temu. - Od czasu napadu squot zaczął mi się ˇle kojarzyć. To był wstrząs - mówi. Przyznaje, że były też inne powody: - Nagle do squatu zaczęło przychodzić mnóstwo ludzi. Każdy chciał tu mieszkać. O drugiej w nocy do drzwi pukały jakieś małolaty, które uciekły z domu. Przedtem obowiązywała zasada, że przyjmujemy tylko znajomych. Akurat stracił pracę, więc wrócił do rodziców. Jest barmanem w tanim pubie. Do dzisiaj przychodzi do squatu na koncerty, ale zastrzega, że z mieszkańcami łączy go tylko przynależność do tej samej subkultury. Piszpunt nie wie, co będzie robił za 10 lat. - Może kupię gospodarstwo ekologiczne albo knajpę wegetariańską. Bez reklam papierosów i muzyki z MTV - mówi. Sancho o przyszłości nie myśli. "No future" powtarza za kontestatorami z lat 60. Ale zaraz dodaje, że od pokolenia hippisów różni ich wszystko. - Oni byli jak Jezus, który nastawia drugi policzek. Bierni. Dla nas ważne jest działanie. Nie jest jasne, co Klaudia będzie robiła za dwa lata. - Może przeniosę się na studia dzienne - mówi niepewnie. Malowany Chrystus

Pacik nie pamięta, kto powiesił nad jego drzwiami obraz Chrystusa. - Chłopak, który tu kiedyś mieszkał, trzymał go w swoim pokoju. Zawiesił go zwyczajnie, w ramkach na ścianie. Dopiero w lecie ktoś go przemalował, a nad górną krawędzią dopisał "Satanicek". Pacik nic przeciwko temu nie ma: - Nie lubię, jak ludzie są ogłupiani przez Kościół. Piszpunt wskazuje na plakat z Ulrike Meinhof. - Niektórzy solidaryzują się z terrorystami z Frakcji Czerwonej Armii. Zanim zostali zmanipulowani przez Stasi, byli idealistami. Dodaje: - Frakcja to dla mnie żaden autorytet, ale każdy może zawiesić to, co chce. Podpis fot. - Mieszkańcy squatu mówią, że młody człowiek z uczciwej pracy nie kupi nawet kawalerki. A squat ma tę zaletę, że jest tani.

Małgorzata Wyszyńska